| |
Samen bouwen aan een nieuw cultureel hart voor Tilburg
Bart van de Laak, 14 september 2009
Negen culturele instellingen worden geclusterd in de Spoorzone in het centrum van Tilburg. De gemeente koos voor een bottom up werkwijze waarbij de instellingen zelf een vorm bedachten voor deze cultuurstad aan het spoor. Een werkwijze die de slagingskans aanzienlijk vergroot.
Tilburg wil haar centrum vergroten door het grootschalige en langgerekte spoorzonegebied midden in de stad erbij te betrekken. Dit gebied beslaat in totaal zo´n 55 hectare en is nu nog in handen van de NS. De komende jaren wordt het herontwikkeld met woningen, kantoren, onderwijs, leisure en cultuur. Als toekomstig hart van het gebied voorziet de gemeente een cultuurkwartier. Dit kwartier wordt het vierde cultuurkwartier van de stad en moet voor de aansluiting met het huidige stadscentrum en voor levenidgheid in de Spoorzone zorgen. Uitgangspunt is dat dit cultuurkwartier inhoudelijk moet aansluiten op het imago van Tilburg als stad van makers en doeners.
Negen Brabantse culturele instellingen hebben interesse getoond in de verhuizing naar deze Spoorzone, waaronder de bibliotheek Midden Brabant, Theater De Vorst en Het Zuidelijk Toneel. Negen verschilllende instellingen met elk eigen motieven, producten, doelgroepen en ambities. Om een levendig en verbonden gebied te creëren is een sterk inhoudelijk gebiedsconcept noodzakelijk. Een concept dat helder is voor de bezoeker en bewoner en waarbinnen de verschillende instellingen zich thuis voelen. De gemeente Tilburg vroeg LAgroup en het Haagse InspirationWorks om dit concept samen met de instellingen te bedenken.
Clustering heeft vaak een financiële of praktische aanleiding. Gemeentes hopen door het gezamenlijk huisvesten van verschillende culturele instellingen te kunnen bezuinigen op huisvestings- en mogelijke andere facilitaire kosten. Eventuele inhoudelijke of publiekssynergie is daarbij mooi meegenomen. Idealiter worden verschillende partijen in een nieuw pand gehuisvest, onder het motto 'one size fits all'. Dergelijke onderbouwing levert echter niet altijd optimale situaties op voor de te clusteren partijen. Het gezamenlijk gebruik van faciliteiten kan leiden tot stroeve verhoudingen en daarbij komt voorgenomen synergie niet uit de verf. Aan het eind van het liedje kan het voorkomen dat de gemeente met verstoorde verhoudingen en hogere kosten is opgezadeld. Een belangrijke les uit succesvolle en minder succesvolle clusteringsvoorbeelden is dat een sterk doordacht en breed gedragen inhoudelijk concept de slagingskans aanzienlijk vergroot.
In Tilburg zijn de te clusteren partijen van het begin af aan betrokken bij de conceptontwikkeling. Door gezamenlijke activiteiten en werksessies te organiseren hebben de partijen elkaar eerst beter leren kennen. Uit deze kennismaking zijn eerste ideeën en initiatieven gekomen voor concrete samenwerking, waardoor een inhoudelijk fundament voor de verdere clustering is gecreëerd. Gevoed door voorbeelden van meer of minder geslaagde clusteringsvoorbeelden zijn de partijen vervolgens met elkaar in gesprek gegaan over de beste clustervorm voor de Spoorzone. Uiteindelijk kozen de partijen vrijwel unaniem voor de metafoor van de stad, daarbij vooral geïnspireerd door de Kulturbrauerei in Berlijn.
Door niet te denken in termen van één gebouw of een vaste vorm, maar te kiezen voor een stad, houden de verschillende instellingen hun eigen domein en onafhankelijkheid en kan er een stedelijke levendigheid onstaan. Diversiteit en nabijheid leiden tot verwachte en onverwachte ontmoetingen die uitmonden in creativiteit, kruisbestuiving en nieuwe projecten. Door de combinatie van publiekstrekkers met smaakmakers, culturele partijen met commerciële partijen, ontstaat voor alle partijen een levendig en interessant gebied. Een goede fysieke verbinding met de stad en een hoogwaardige openbare ruimte zal verdere barrières wegnemen en de levendigheid ondersteunen.
Belangrijkste winstpunt aan de werkwijze van de gemeente Tilburg is dat er vanaf het begin is gekozen voor een actieve betrokkenheid van de culturele partners. Door te denken in inhoud in plaats van in stenen is de kans op succes aanzienlijk vergroot. Hopelijk laat de gemeente Tilburg zich niet te veel afleiden door de minder geslaagde cultuurprojecten in haar gemeente en kiest met spoedig voor de realisatie van dit ambitieuze cultuurkwartier in de Spoorzone.
|
› actueel: samen bouwen aan een nieuw cultureel hart voor tilburg
printversie
