Het is elke keer weer fascinerend te zien wat voor bijzondere plekken er ontstaan door de combinatie van verbeelding, creativiteit en doorzettingsvermogen. De Metaal Kathedraal aan de westrand van Utrecht is er een van en de moeite van het ontdekken waard.

Getipt door een kennis heb ik tijdens mijn laatste bezoek aan Utrecht voor het eerst de Metaal Kathedraal bezocht. Vanaf het station per OV-fiets en navigatieapp richting Leidsche Rijn. Onder de A2 door reed ik de stad uit, langs de Rijksstraatweg met typische Hollandse woonhuizen met voortuinen, afgewisseld met weilanden: de overgang van stad naar platteland. En ineens stond daar een wonderlijk gebouw: de Metaal Kathedraal.

Lange geschiedenis in het kort
Gebouwd in de periode 1858-1859 als neogotische kerk voor de rooms-katholieke gemeenschap, veranderde het gebouw in 1941 in een Zijspanfabriek. De bisschop keurde dit plan goed onder één voorwaarde: het pand mocht vanaf de straat niet meer als kerk herkenbaar zijn. Alle gotische bouwonderdelen werden daarom vervangen of afgebroken. Ook binnen zijn bijna alle herkenbare ornamenten verwijderd. Een uitzondering vormt de houten kap van de kerk (zie foto).

Metaal Kathedraal kap

De achterkant van de kerk met koorpartij en sacristie was vanaf de straat niet zichtbaar en mocht daarom haar oorspronkelijke vorm houden. De grootste verandering in de binnenruimte was het bouwen van een nieuwe tussenvloer die de oorspronkelijke kerkruimte in twee verdiepingen deelde.

In 1975 werd het gebouw verkocht aan staalconstructiebedrijf METAK. Dat bedrijf vertrok in 2011 naar een geschikter fabriekspand.

Vanaf 2011: culturele broedplaats en ontmoetingsplek
Ondanks de slechte staat waarin het pand in 2011 verkeerde, zag theatermaakster Maureen Baas bij een bezoek aan de kerk de mogelijkheden van deze plek. Ze huurde het gebouw om er een culturele broedplaats te starten: de Metaal Kathedraal was geboren. In 2014 konden Maureen en haar partner de kerk kopen en vervolgens met behulp van een aantal financiers (zoals NRF, URF, Kf Heinfonds, Triodos) en eigen middelen het pand verbouwen.

De flyer van de Metaal Kathedraal omschrijft de plek als volgt:
“De Metaal Kathedraal is een culturele ankerplaats voor jonge makers én gearriveerd talent, wier werken inspelen op actuele ontwikkelingen. (…) Een plek waar kruisbestuiving ontstaat tussen kunstenaars, wijkbewoners, bezoekers, instituten en bedrijven. Een plek die cultureel ondernemerschap bevordert en op inventieve wijze nieuwe verdienmodellen onderzoekt en toepast.
Het programma van de Metaal Kathedraal maakt verbinding met maatschappelijke actualiteit, ecologie, kunst en wetenschap en deelt op interactieve wijze kennis en kunst met omwonenden en bezoekers.”

Tijdens mijn bezoek op een zaterdagmiddag was het erg druk: in de kerk bereidde een groep leerlingen van een modeopleiding hun modeshow voor met de catwalk op de ‘zolder’, terwijl in de ‘herberg’ (horeca) een verjaardagsfeestje werd voorbereid, in de schuur een las-workshop plaatsvond en in de tuin een vrijwilliger aan het werk was. Kortom: een levendige plek die zijn ontmoetingsfunctie weer heeft teruggekregen.

Metaal Kathedraal zolder

De charme van de plek zit voor mij in de zichtbare geschiedenis, het ruige karakter en de inrichting met veel liefde voor details. Een ontdekking aan de rand van Utrecht.

Erkend als ‘subsidiabel’, maar zonder financiële gevolgen …
In het kader van de nieuwe cultuurnota 2017-2020 van de gemeente Utrecht vroeg de Metaal Kathedraal als onafhankelijke culturele broedplaats een subsidie aan voor de ontwikkeling van zijn kunst- en cultuurplannen. Hoewel de adviescommissie positief oordeelde (‘subsidiabel’), blijkt het beschikbare budget voor de Cultuurnota 2017-2020 niet toereikend te zijn om alle subsidieaanvragen met het advies ‘subsidiabel’ te honoreren. “De adviescommissie ziet zich hierdoor genoodzaakt om te adviseren de subsidie niet te verlenen.” Zes andere instellingen overkwam hetzelfde. Samen hebben deze zeven instellingen een reactie gestuurd aan het college en de raad. Daarin beschrijven ze hun observaties ten aanzien van de inzet van gemeentelijke middelen en vragen zij tot slot “het woord subsidiabel niet zonder gevolg te laten en de zeven organisaties te voorzien van de geadviseerde middelen.” Naast deze brief is de Metaal Kathedraal op de eigen website begonnen te informeren over deze ‘opmerkelijke zaak’ en vraagt om brede aandacht en ondersteuning, zie metaalkathedraal.nl.

Ik ben benieuwd of voldoende publieke aandacht en ondersteuning nog enige beweging in de zaak kan brengen.