De herontwikkeling van het gebied op en rond het voormalige Sphinxterrein en de herbestemming van het bijbehorende omvangrijke (vaak rijksmonumentale) industrieel erfgoed krijgen steeds meer vorm: vorig jaar is Filmhuis Lumière geopend, in 2018 start de vernieuwbouw van Poppodium Muziekgieterij, de Pathébioscoop heeft zijn nieuwbouw aan de voet van het Eiffelgebouw betrokken en in dat Eiffelgebouw komt The Student Hotel. Aan de zuidwestkant is de voormalige brandweerkazerne omgetoverd tot een verzamelgebouw voor creatieve (jonge) ondernemers met een eigentijdse horecavoorziening. Reden te meer om een bezoek te brengen aan Maastricht.

Het Sphinxkwartier en de Sphinxfabrieken
Het Sphinxkwartier grenst aan het noordelijke deel van het stadscentrum, aan de Maasoever en niet ver van het oude stadhuis. Het bestaat voor het belangrijkste deel uit de voormalige fabriekscomplexen van het Sphinxconcern. Dat begon in 1836 als aardewerkfabriek in Maastricht en ontwikkelde zich in de 20e eeuw tot een sanitairproducent van wereldformaat. Koninklijke Sphinx heeft in 2006 zijn oude behuizing aan de rand het stadscentrum verlaten en het terrein en de gebouwen overgedragen aan de gemeente Maastricht. In de privaat/publieke samenwerking Belvédère neemt de gemeente de stedelijke herontwikkeling van dit Sphinxkwartier stukje bij beetje ter hand. Maastricht wil van het Sphinxkwartier een moderne, bruisende nieuwe stadswijk maken waar wonen en werken elkaar ontmoeten. Deze visie is samengevat in het door de gemeenteraad vastgestelde ambitiedocument 'Het antwoord van de Sphinx'.

Foto: Peter Koppen, 2013

Verkiezingsstrijd Europese culturele hoofdstad 2018 hielp een handje
Maastricht was enige jaren geleden in de race om Europese Culturele Hoofdstad 2018 te worden, maar moet de eer laten aan Leeuwarden. Desondanks geeft Maastricht een flinke impuls aan haar culturele infrastructuur, vooral op het Sphinxterrein dus. Wie weet heeft die verkiezingsstrijd hierbij een handje geholpen? Zo gaat dat wel vaker gaat met (kandidaat) culturele hoofdsteden.

Filmhuis Lumière
In 2017 kon Lumière zijn nieuwe behuizing betrekken in het Sphinxkwartier. De voormalige elektriciteitscentrale uit 1910 (rijksmonument) en de aanpalende fabrieksgebouwen zijn met behoud van de industriële uitstraling, en zoveel mogelijk oorspronkelijke materialen en ornamenten, prachtig verbouwd tot een filmhuis met een eigen filmische stijl en uitgebreide horecavoorzieningen. Bij het betreden van het gebouw krijg je direct het gevoel naar de film te willen. Het nieuwe Lumière telt zes zalen, flink meer dan de oude behuizing. Net als bij andere nieuwbouwfilmhuizen in het land was er vorig jaar na de opening direct een zeer forse publiekstoename, die vooralsnog wordt volgehouden (aanbod schept vraag is bij de nieuwbouw van filmhuizen voor een belangrijk deel de oorzaak). In het oudste gebouwdeel is het restaurant gevestigd, met behoud van het industriële karakter, een verdieping lager het filmcafé en aangrenzend het terras aan 't Bassin, de voormalige binnenhaven van het Sphinxkwartier.

Foto: website Filmhuis Lumière

Poppodium Muziekgieterij
Na een min of meer zwervend bestaan gaat poppodium Muziekgieterij zich definitief vestigen op de plek waar ze in 2013 neerstreek: de Timmerfabriek van het voormalige Sphinx-concern, grenzend aan Filmhuis Lumière. In dit cascoherstelde voormalige fabrieksgebouw heeft Muziekgieterij destijds met beperkte financiële middelen een tijdelijk poppodium ingericht met een zaal voor maximaal 650 personen. Deze grote zaal heeft met gemiddeld 65.000 bezoeken per jaar een flink groter bereik dan de vorige tijdelijke huisvesting in het voormalige ROZ-gebouw. De vernieuwbouw van circa € 10 miljoen, die in 2018 van start gaat, levert in de volledig te renoveren rijksmonumentale Timmerfabriek een kleine zaal op voor 350 bezoekers, met daarbij horeca/foyers en oefenruimten. De grote zaal voor 1.100 bezoekers wordt nieuw aangebouwd. Vanaf de opening, die begin 2019 is gepland, worden 90.000 bezoeken per jaar verwacht. Naast deze nieuwe popvoorziening als instrument van het cultuurbeleid van de stad Maastricht, wordt in 2017 het popmuziekbeleid vastgesteld (waarbij LAgroup de gemeente ondersteunt).

Foto: Peter Koppen, 2017

The Student Hotel
Het icoon van het voormalige Sphinxterrein (en misschien ook van heel Maastricht) is het imposante en langgerekte witte Eiffelgebouw. Na jarenlang verval is het cascoherstel met een investering van € 21 miljoen ingezet. Voor de herbestemming van dit rijksmonument met een grote vloeroppervlakte van 33.500 m2 heeft zich een gegadigde gemeld: The Student Hotel, dat in het gebouw tussen de 300 en 350 gemeubileerde kamers wil onderbrengen met zijn concept van gemeenschappelijke keukens, studiezalen, koffielounge, fitnessruimte en een rond de klok bemande receptie, voornamelijk bedoeld voor internationale studenten. The Student Hotel gaat circa 60% van de vloeroppervlakte van het Eiffelgebouw gebruiken. Voor de andere 40% wordt nog een bestemming gezocht.

Foto: Peter Koppen, 2017

Pathé bioscoop
Aan de voet van het Eiffelgebouw heeft het Pathé-concern met een gepaste lage nieuwbouw een bioscoop gebouwd volgens het multiplexprincipe: acht zalen van bijna 1.000 stoelen met een nagenoeg permanent filmaanbod.

De Brandweer
De voormalige brandweerkazerne in Maastricht is herontwikkeld tot een dynamisch, levendig en creatief gebouw. Het karakteristieke ontwerp maakt het tot een interessante verschijning in het Sphinxkwartier en in de stad. In de Brandweer huizen verschillende veelal creatieve ondernemers in 24 zelfstandige of gezamenlijke studio's. Op de begane grond is horeca met vintage inrichting uit de (wederopbouw)tijd dat het gebouw voor zijn oorspronkelijke brandweerfunctie werd gebouwd. Deze 'B*Kantine' is de hele dag open voor koffies, lunch en diner, en biedt ook flexwerkplekken. Verder zijn er multifunctionele ruimten beschikbaar voor activiteiten van, voor en door de stad. Een mooi begin of einde van een Sphinxkwartiertour.

Nog niet herbestemde voormalige brandweerkazerne, foto: Peter Koppen, 2011