Het fenomeen van particuliere kunstmusea is niet nieuw. Denk aan het Kröller-Müller Museum, Buitenplaats Kasteel Wijlre of de Sammlung Boros in Berlijn. Opvallend is dat het aantal particuliere kunstmusea de afgelopen jaren enorm is gegroeid.

Het is een wereldwijde ontwikkeling in Europa en Azië, maar de meeste particuliere musea zijn te vinden in Zuid-Korea, de Verenigde Staten en Duitsland. Ook Nederland gaat mee in de vaart der volkeren. Hieronder een aantal particuliere kunstmusea die in de afgelopen drie jaar in Nederland en over de grens geopend zijn:

  • No Hero, Delden (april 2018)
  • Kasteel Ruurlo, Ruurlo (juni 2017)
  • Collectie Groen, Arnhem (juni 2017)
  • Museum De Reede, Antwerpen (juni 2017)
  • Museum Barberini, Potsdam (januari 2017)
  • Museum Voorlinden, Wassenaar (september 2016)
  • Museum MORE, Gorssel (juni 2015)

En voor 2018 staat de opening van het Lisser Art Museum (LAM) gepland.

Museum No Hero

Wat opviel bij het bezoeken van deze musea:

  1. Kleine gemeenten als thuisbasis: particuliere kunstmusea in Nederland worden vaak gevestigd in kleine gemeenten. Daarmee geven ze een stimulans aan deze gemeenten en dragen ze ook bij aan de geografische spreiding van bezoekers. Dit is deels te verklaren door het feit dat particuliere musea niet afhankelijk zijn van bezoekersaantallen en (gemeentelijke) subsidies. Daarnaast zorgen particuliere musea in veel gevallen voor nieuw leven in oude gebouwen. Een variant hierop is een eigen vleugel in een bestaand museum. Dit wordt nu gerealiseerd in Museum Singer in Laren waar de collectie van Els Blokker-Verwer een eigen vleugel krijgt.
  2. Eigenzinnig: bij particuliere kunstmusea staat één kapitein op het schip die de koers kan bepalen, zonder concessies te moeten doen.
  3. Verrijking van het museumlandschap: de collectie van een particuliere verzamelaar is een weergave van zijn of haar persoonlijke smaak. In de collectie komt dus de persoonlijke kijk op een bepaald type kunst, kunstenaar of tijdperiode tot uitdrukking. De verzamelaar hoeft aan niemand verantwoording af te leggen, wat de collectie eigenzinnig en onderscheidend maakt.
  4. De kunst van kunst: particuliere musea zijn vooral kunstmusea. Een uitzondering hierop is het Louwman Museum in Wassenaar, van een verzamelaar van historische auto's, koetsen en motorfietsen.
  5. Vooral vermogende mannen: particuliere verzamelaars beschikken over veel geld, verdiend in hun werkzame leven en zijn vaak ouder dan 70 jaar wanneer zij een museum stichten. Collectie Groen is hierop een uitzondering, want kunstenaar Marjolein de Groen (55) startte een eigen museum na de erfenis van een aanzienlijk vermogen.
  6. Eigen motivatie: de redenen voor het oprichten van een eigen museum zijn uiteenlopend: iets terug willen geven aan de maatschappij, de voldoening om de collectie te delen met andere kunstliefhebbers en soms het verhogen van het maatschappelijk aanzien van de verzamelaar.

Ongeacht de motivatie van de verzamelaar zijn de particuliere kunstmusea een verrijking van het museale aanbod. Dit wordt onderstreept door de grote belangstelling voor Museum Voorlinden, Museum MORE, maar ook voor de rondleidingen in de Sammlung Boros, die weken van tevoren al zijn volgeboekt.

Museum Voorlinden