Een aantal decennia geleden werd de behoefte van de stadsbewoner aan groene ruimte ingevuld met grootschalige recreatiegebieden buiten de steden. De stadsbewoner van de 21ste eeuw wil groen echter het liefst in de directe omgeving ter beschikking hebben, ook als plek voor ontmoeting en beleving. Maar dat is zeker niet de enige reden waarom er meer aandacht is voor groen in de stad: het levert ook een bijdrage aan de biodiversiteit, het vermindert de luchtvervuiling, zorgt voor waterberging, dempt geluidshinder en verkoelt in warme periodes. Daarnaast is er een aangetoond positief effect op de gezondheid en sociale verbindingen van mensen die in een groene omgeving wonen, werken en recreëren.

LAgroup was recent in zo’n groene stadsoase, en wij hebben een aantal inspirerende oude en nieuwe voorbeelden van groen in de stad op een rij gezet.

Wijn drinkt als een trein
De Tuin van BRET, een driehoekige restruimte tussen de spoorweg en het busstation op Sloterdijk, is in 2017 gerealiseerd. Het is een werk- en cultuurplek van en voor ondernemers die elkaar inspireren en versterken. Zij mogen voor een periode van 10 jaar op deze plek blijven. De Tuin is circulair, innovatief en continu in bedrijf. Met gebruikte zeecontainers uit de naastgelegen haven zijn paviljoens gebouwd waarin werkplekken en kleinschalige vergaderruimtes zijn gerealiseerd. Het grootste deel van de Tuin van BRET bestaat echter uit 750 wijnstokken waarmee in 2018 de eerste druiven zijn geoogst en wijn is gemaakt. Geïnteresseerden kunnen wijnstokken voor de periode van een jaar leasen en meewerken aan de hele cyclus van wijn maken: van tuinieren, snoeien tot vinificeren. Ook worden er diverse cursussen, een druivendiner en een druivenfestival georganiseerd en zijn er rondleidingen, ontmoetingen, lezingen en proeverijen. Zie ook Tuin van BRET en Wijn van BRET.

Wijn van Bret
Foto: Birte Querl

Een eigen spoor voor fietsers
Park am Gleisdreieck, ten zuiden van de Potsdamer Platz in Berlijn dankt de naam aan de spoordriehoek die de drie takken van het 'stamtracé' van de Berlijnse metro met elkaar verbond. Het is een inspirerend voorbeeld, waar Atelier Loidl (landschaps­architecten) in 2018 een park van twee snelheden heeft ontworpen. Enerzijds actief bewegen en sporten, anderzijds zones waar ruimte is voor rust en contemplatie. De spoordriehoek is in onbruik geraakt. De sporen zijn met de realisering van het park letterlijk en figuurlijk behouden. Zo legt het nieuwe park van 26 hectare weer een extra laag geschiedenis op de stad. Zie https://gruen-berlin.de/en/park-am-gleisdreieck.

Oogsten op 20 meter hoogte
De DakAkker is een openlucht dakboerderij van 1.000 vierkante meter bovenop het Schieblock in Rotterdam (7de etage). Er worden groenten, eetbare bloemen en fruit verbouwd en bijen gehouden door een dakboer en een imker. Op het dak van het dakpaviljoen is het Slimdak. Een testsite voor slimme wateropvang. Vrijwilligers ondersteunen de dakboer en imker, voor bezoekers worden excursies georganiseerd en er is een educatieprogramma voor basisscholen over stadslandbouw, groene daken, klimaat en water, gezond voedsel en bijen. Aangrenzend aan DakAkker ligt restaurant Op Het Dak dat eten en drinken bereidt met ingrediënten uit het seizoen, uit eigen tuin en van (stads) boeren en voedselmakers uit de regio. Zie ook DakAkker en Restaurant Op het Dak.

Dakakker
Foto: tjabeljan (flickr)

Groene promenades op niveau
Promenade Plantée, of Coulée Verte, in Parijs is een park dat is aangelegd op het ongebruikte spoor van Vincennes in Parijs. Deze groene promenade op niveau is niet alleen mooi, maar was ook totaal vernieuwend in de tijd van realisering (1993). Het park ligt echter in een deel van de stad waar weinig toeristen komen en kreeg daardoor nooit zoveel bekendheid als de later gerealiseerde High Line in New York, die vaak onterecht als ‘the original’ wordt bestempeld. Zie ook Promenade Plantée.
In Parijs wordt op Promenade Plantée voortgeborduurd met La Petite Ceinture, die in 2013 is geopend.

Ook andere steden kennen parken die op in onbruik geraakte sporen zijn gerealiseerd, zoals Sydney Goods Line.

Promenade Plantée
Foto: tyalis_2 (flickr)

Experiment underground
Naast de High Line in New York is er in die stad het plan om een ondergronds park aan te leggen. De Stichting Low Line werkt al jaren aan dit plan en wil dit realiseren in een ongebruikte ruimte onder de Lower East Side in Manhattan. Met behulp van Lowline Lab, een laboratorium en tentoonstelling, lieten de initiatiefnemers in 2016 een jaar lang zien hoe planten en bomen ondergronds kunnen gedijen en groeien. Met meer dan 100.000 bezoekers wist het initiatief de nodige aandacht te krijgen. Als de aanleg van het park in de toekomst inderdaad doorgaat, wordt dit het eerste ondergrondse park van de wereld. Zie ook The Low Line.

Vele vormen, doelgroepen en functies
Er zijn veel inspirerende oude en nieuwe voorbeelden van groene stadsoases, waarbij het lijkt alsof er sprake is van een hernieuwde belangstelling voor deze vorm van groen. Er zijn kleinschalige en grootschalige initiatieven, veelal op in onbruik geraakte (industriële) restruimtes. Sommigen groene oases richten zich primair op bewoners, andere op bedrijven (werknemers) of bezoekers of op een combinatie van deze doelgroepen. De primaire functies die de groene stadsoases hebben, hangen daarmee samen. Recreatieve functies zijn meer gericht op bewoners; functies gericht op ontmoeten en beleven zullen naast bewoners ook bezoekers aanspreken, terwijl maatschappelijk verantwoord ondernemen meer gericht is op bedrijven. De voorbeelden laten echter zien dat de groene stadsoases vaak meerdere functies hebben. Allemaal dragen ze bij aan verbetering van de biodiversiteit, waterberging, gezondheid, sociale verbindingen tussen mensen en aan ontmoeting en beleving.