In de zomer van 2018 heeft het cultuurlandschap de Maasheggen de status van ‘UNESCO mens en biosfeergebied’ gekregen. Voor bezoekers is het echter onduidelijk waar het gebied zich precies bevindt, waar de grenzen liggen, waar de entrees zijn en wat er allemaal te zien en te doen is. De gemeenten Boxmeer en Cuijk hebben ons gevraagd te onderzoeken welke locatie(s) de meeste potentie bieden om te fungeren als toegangspoort naar de Maasheggen en hoe deze toegangspoorten, in onderlinge samenhang, op een aantrekkelijke manier kunnen worden ontwikkeld.

De Maasheggen: waar ligt het en wat is het?
De Maasheggen is het oudste cultuurlandschap van Nederland en uniek in West-Europa. Het gebied ligt in het oosten van Noord-Brabant en volgt de Maas van het zuiden van de gemeente Boxmeer tot het noorden van de gemeente Cuijk. Het gebied is karakteristiek door de verdeling van het landschap in een groot aantal kleine landbouwpercelen van 90 bij 90 meter die van elkaar zijn gescheiden door meidoornheggen. Het is een mozaïek van heggen, weiden, drinkpoelen en oude knotbomen, een gebied dat al eeuwen een veilige plek biedt aan diverse planten en dieren.

Maasheggen
Foto: DymphieH (flickr)

Aan de slag met kaarten
Wij hebben in beeld gebracht waar de mooiste delen van het Maasheggengebied liggen en waar voorzieningen voor bezoekers gesitueerd zijn: wandel- en fietspaden, horecagelegenheden, bezienswaardigheden, cultureel erfgoed, attracties, NS-stations en veerponten. In samenwerking met een landschapsarchitect hebben we dit op een kaart uitgetekend, waarna logische concentratieplekken voor toegangspoorten zichtbaar werden.

Foto: Ontmoetingsplekken Schuytgraaf (Bureau Stoep, tevens ontwerper en producent)

Conceptuele ontwikkeling van toegangspoorten met referenties
We hebben verschillende concepten voor toegangspoorten ontwikkeld. Deze variëren van plekken waar informatie over het landschap wordt gegeven, zoals een bezoekerscentrum, concentratiepunten die als startpunten van routes kunnen fungeren, tot fysieke markeringen in het landschap die functioneren als entree of begrenzing van het gebied, bewegwijzering, markering van bijzondere punten, rust- en uitzichtpunten.

Er zijn veel interessante voorbeelden in Nederland en daarbuiten. De Nederlandse Spoorwegen start bijvoorbeeld een pilot met buitenpoorten in het voormalige station van Santpoort-Noord. Het Haarlemmermeermuseum Cruquius heeft markering in het landschap gecreëerd aan de hand van meerpalen die het erfgoed van de Haarlemmermeerpolder belichten. In Denemarken en Noorwegen zijn ook veel mooie voorbeelden te zien, zoals in Amager Nature Park bij Kopenhagen met een entreegebouw, uitzichttoren, open paviljoen en een pier in het water. In Noorwegen is er Storberget Viewpoint and Rest Stop Area waarbij langs routes door de mooiste landschappen van Noorwegen architectonisch hoogwaardige uitzichtpunten en rustplekken zijn gecreëerd. In Berlijn is er het klimaatwandelpad, een rondwandeling van 4 km in het Grunewald, met een openluchttentoonstelling over hoe het bos zich aanpast aan het veranderende klimaat.

Schakels aan een ketting
Foto: Schakels aan een ketting, Haarlemmermeermuseum Cruquius

Op weg naar toegangspoorten voor de Maasheggen
Met deze conceptuele ontwikkeling van toegangspoorten als basis hebben we voor de Maasheggen voorstellen voor toegangspoorten gedaan die geleidelijk kunnen worden gerealiseerd. Allemaal hebben ze als doel duidelijk te maken waar het gebied zich precies bevindt, waar de entrees zijn en wat er allemaal te zien en te doen is. Het meest eenvoudig te realiseren voorstel is om ambassadeurs in te zetten. Dit zijn ondernemers die het gebied goed kennen, het aanbevelen en informatie verstrekken. Een stap verder is om kwalitatief hoogwaardige markeringen in het landschap aan te brengen die de entrees van het gebied aangeven, bij bijzondere punten staan, rustpunten bieden voor de bezoekers of het gebied bewegwijzeren. Het zijn fysieke markeringen of markeringen waarbij gebruik wordt gemaakt van hedendaagse informatietechnieken zoals QR-codes of app's. Sommige van de markeringen zijn iconisch van ontwerp. Nog een stap verder is om een bezoekerscentrum te realiseren in een bestaand cultureel erfgoed of stand alone in een nieuw gebouw. De voorstellen voor de toegangspoorten hebben we gekoppeld aan de logische concentratiepunten in de Maasheggen, waarmee inzichtelijk wordt wat er kan worden gerealiseerd en waar. Ook hebben we een aantal belangrijke voorwaarden voor de ontwikkeling van toegangspoorten meegegeven.